Kartuzija u Valdemosi i konfiskacija crkvene imovine u 19. veku

Građevinski kompleks Kartuzijanskog samostana (Cartoixa de Valldemossa) karakteriše jedan detalj koji mi se učinio veoma zanimljivim s obzirom na njegovu neobičnost i mislim da zaslužuje da se posebno pomene. U pitanju je linija promene njegovog vlasničkog statusa, koja je prirodno određivala sudbinu, namenu i društveni status same građevine. Od svog nastanka do danas, građevina Kartuzijanskog samostana je doživela nekoliko vlasničkih transformacija, što je veoma neobično i interesantno kada su u pitanju verski objekti. Nastanak građevinskog kompleksa vezuje se za početak 14. veka, kada je kraljevska porodica, koja je u to vreme vladala Majorkom, na ovom mestu sagradila jednu od svojih palata. Sredinom 14. veka tadašnji kralj Majorke je palatu i okolno zemljište koje je bilo u kraljevskom posedu, poklonio pripadnicima Kartuzijanskog monaškog reda.

Od tada pa sve do 1835. godine, kartuzijanski monasi su živeli u ovom građevinskom kompleksu. Tokom vekova, monasi su dogradili manastir, tako što su sam objekat proširili, a napravili su i neke nove građevinske konstrukcije na manastirskom zemljištu. Najznačajniji građevinski radovi su vršeni tokom 18. veka, nakon čega je nastao veliki i respektabilan građevinski kompleks kakav se danas može videti.

Katolička crkva, odnosno ovdašnji monasi definitivno gube vlasništvo nad manastirom 1835. godine na osnovu vladinih mera konfiskacije crkvenih imanja u korist države. Reforma koju je inicirao tadašnji premijer Španije, Juan Álvarez Mendizábal, podrazumevala je sprovođenje mera konfiskacije tzv. mrtve imovine, odnosno resursa koji su nefunkcionalni u smislu stvaranja dalje ekonomske vrednosti. Ovaj tip resursa uglavnom se nalazio u vlasništvu crkve i plemstva i uglavnom služio za dobijanje rente. Konfiskovana dobra su se prodavala buržoaziji u usponu ili davala seljacima u vlasništvo u cilju razvoja sela i poljoprivrede. Pretpostavljam da su ovako radikalne mere i nov pristup ekonomsko-socijalnom razvoju društva, posledica prosvetiteljskih vetrova koji su uveliko duvali Evropom tog vremena, kao i građanskih revolucija koje su menjale političko ustrojstvo evropskih država u potpunosti.

Država je nepokretnu imovinu bivšeg samostana izdavala u zakup ili odmah prodavala, pri čemu se ovo uglavnom odnosi na bivše manastirske ćelije sa pripadajućim vrtnim terasama. Čitav kompleks, u delu u kome nije prodat u prvim godinama konfiskacije, stavljen je na aukciju četrdesetih godina 19. veka i tom prilikom prodat lokalnoj bankarskoj porodici Kanut (Canut). Novi vlasnik je rasparčao imanje u smislu imovinskih jedinica, radi dalje prodaje tokom narednog perioda.

Danas je spomen-muzej Cartoixa de Valldemossa u vlasništvu privatnih fizičkih i pravnih lica kao i Katoličke crkve. Monaške ćelije sa pripadajućim vrtnim terasama, kao i neki drugi delovi manastirskog kompleksa su u posedu fizičkih lica i kompanija. Centralni deo manastira i sam bivši glavni molitveni hol – naos, u vlasništvu je Katoličke crkve, odnosno Španske biskupije. U cilju uspešnog upravljanja imovinom, koja je od ogromnog kulturnog i ekonomskog značaja, svi navedeni suvlasnici su formirali konzorcijum Real Cartuja de Valldemossa S.C. koji upravlja celokupnim kompleksom.

Međutim, u prvim godinama nakon državnog preuzimanja manastirskog kompleksa, manastirske ćelije sa svojim prelepim vrtnim terasama, država je, kako sam prethodno navela, izdavala u zakup privatnim licima. Jedna od tih ćelija, sada poznata kao ćelija br. 4, iznajmljena je u decembru 1838. godine francuskoj književnici Žorž Sand i kompozitoru Frederiku Šopenu, koji su iz Barselone brodom te zime doputovali na Majorku.